Chủ nghĩa phong kiến công nghệ – Technofeudalism – Ngày tàn của chủ nghĩa tư bản

CUỐN SÁCH HAY NHẤT theo đánh giá của Guardian Bloomberg News và Financial Times năm 2024

“Một cuốn sách dành cho bất kì ai muốn tìm hiểu về những biến chuyển hỗn loạn hiện tại của thế giới này.” – Slavoj Žižek

Ngày nay, gần như mọi hoạt động sống hằng ngày của chúng ta đều diễn ra trên màn hình: làm việc, mua sắm, giải trí, trò chuyện, tìm kiếm thông tin, bày tỏ quan điểm, thậm chí để những nội dung trên mạng góp phần định hình thói quen và mong muốn cá nhân. Internet từng được hình dung như một không gian mở, nơi tri thức được chia sẻ và con người ở rất xa nhau có thể kết nối. Thế nhưng, trong Chủ nghĩa phong kiến công nghệ, Yanis Varoufakis lại khắc họa một thế giới số đang vận hành theo một trật tự rất khác: trật tự của những nền tảng khổng lồ, nơi quyền lực ngày càng tập trung trong tay các chủ sở hữu “tư bản đám mây”.

Với luận điểm táo bạo rằng “chủ nghĩa tư bản, như chúng ta từng biết, đã tàn lụi”, Yanis Varoufakis dẫn dắt độc giả nhìn lại những biến động sâu xa của kinh tế thế giới trong hơn 20 năm qua: sự tư hữu hóa Internet bởi các tập đoàn công nghệ lớn, phản ứng của chính quyền và ngân hàng trung ương sau khủng hoảng tài chính năm 2008, sự trỗi dậy của các nền tảng số và cách dữ liệu con người trở thành nguồn tài nguyên chiến lược. Từ đó, ông đặt ra giả thuyết rằng chủ nghĩa tư bản đã bị một hình thái quyền lực mới thay thế – chủ nghĩa phong kiến công nghệ.

Cốt lõi của hình thái quyền lực mới này nằm ở hai khái niệm: “tư bản đám mây” và “tô đám mây”. Trong xã hội trước, thị trường và lợi nhuận là hai trụ cột của chủ nghĩa tư bản. Nhưng trong thế giới số hôm nay, các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và hệ sinh thái công nghệ khép kín đang dần thay thế thị trường truyền thống. Chúng giống như những “thái ấp số”, nơi người dùng, doanh nghiệp và người lao động đều phải đi qua cổng kiểm soát của các nền tảng. Lợi nhuận cũng nhường chỗ cho một dạng “lợi tô” mới, tức khoản giá trị mà các chủ sở hữu hạ tầng số thu được nhờ quyền kiểm soát nền tảng, dữ liệu và khả năng dẫn dắt hành vi.

Chủ nghĩa phong kiến công nghệ “chỉ mặt gọi tên” một cảm giác rất quen thuộc nhưng khó diễn đạt. Chúng ta có thể tưởng rằng mình đang tự do sử dụng công nghệ. Nhưng càng bước sâu vào thế giới số, chúng ta càng dễ bị dẫn dắt bởi thuật toán, nền tảng và hệ sinh thái do một số ít tập đoàn kiểm soát. Mỗi lượt tìm kiếm, đánh giá sản phẩm, mỗi bức ảnh, bình luận hay lượt xem video đều góp phần “làm giàu” thêm cho các cỗ máy dữ liệu. Chúng ta tưởng mình đang tiêu dùng dịch vụ, song thực chất cũng đang cung cấp lao động miễn phí để duy trì, huấn luyện và mở rộng quyền lực của các nền tảng.

Cuốn sách không sa đà vào nỗi sợ công nghệ, không tập trung vào viễn cảnh robot cướp việc, trí tuệ nhân tạo nổi loạn hay những kịch bản tận thế quen thuộc. Thay vào đó, Chủ nghĩa phong kiến công nghệ mở ra một góc nhìn sắc sảo và thực tế về thời đại, về sự thay đổi đang âm thầm diễn ra trong cấu trúc quyền lực, thông qua những thiết bị rất bình thường như điện thoại thông minh, laptop, ứng dụng mua sắm, mạng xã hội và dịch vụ đám mây. Các nền tảng số ngày nay không còn chỉ là công cụ tiện lợi, trung tính và cá nhân hóa; chúng đang thực sự tham gia tái cấu trúc nền kinh tế, chính trị, dân chủ và cả tự do ý chí của con người.

Cũng từ đây, cuốn sách mở ra nhiều liên hệ gần gũi với đời sống hiện nay. Vì sao một người bán hàng phải phụ thuộc vào thuật toán của sàn thương mại điện tử? Vì sao một thay đổi nhỏ trên nền tảng có thể ảnh hưởng đến doanh thu, lượng tiếp cận hay công việc của hàng triệu người? Vì sao càng sử dụng nhiều dịch vụ “miễn phí”, chúng ta càng để lại nhiều dữ liệu cho những hệ thống mà mình không thật sự kiểm soát? Những câu hỏi ấy khiến luận điểm của Yanis Varoufakis không dừng lại ở phạm vi kinh tế – chính trị, mà chạm trực tiếp vào trải nghiệm sống của con người trong thời đại số.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, nền tảng số và dữ liệu đang trở thành những từ khóa trung tâm của đời sống hiện đại, Chủ nghĩa phong kiến công nghệ đặt ra một câu hỏi cấp thiết: Liệu chúng ta có thật sự làm chủ công nghệ, hay đang sống trong một trật tự xã hội mà công nghệ ngày càng chi phối những lựa chọn của mình?

Với tầm nhìn sắc bén, lập luận táo bạo và khả năng khơi mở nhiều tầng suy ngẫm, Chủ nghĩa phong kiến công nghệ là một tác phẩm giá trị cho những ai muốn hiểu sâu hơn về quyền lực của Big Tech, tương lai của chủ nghĩa tư bản, vai trò của dữ liệu và những thách thức mới đối với tự do trong thời đại số. Cuốn sách kéo người đọc đến gần hơn với những cơ chế đang âm thầm vận hành phía sau các màn hình quen thuộc, để từ đó mở ra một suy tư lớn hơn: nếu thế giới số đã trở thành một dạng “thái ấp” mới, con người cần làm gì để giành lại quyền tự chủ của mình?

—
YANIS VAROUFAKIS là nhà kinh tế học người Hy Lạp, từng giữ chức Bộ trưởng Tài chính Hy Lạp vào năm 2015 trong giai đoạn khủng hoảng nợ công nghiêm trọng. Ông là học giả có tư duy phản biện sâu sắc.

Ngoài học thuật, ông còn là một nhà hoạt động chính trị mạnh mẽ. Yanis Varoufakis là tác giả của nhiều cuốn sách nổi tiếng như Adults in the Room, And the Weak Suffer What They Must? và Talking to My Daughter About the Economy, được dịch ra nhiều thứ tiếng và được đánh giá cao trên toàn thế giới.

Tác phẩm Chủ nghĩa phong kiến công nghệ – Technofeudalism – Ngày tàn của chủ nghĩa tư bản đã được dịch ra rất nhiều thứ tiếng và xuất bản ở nhiều quốc gia, Varoufakis tiếp tục khẳng định vai trò của mình như một trong những nhà tư tưởng kinh tế cấp tiến hàng đầu hiện nay.

***

Ấn phẩm này thuộc thương hiệu sách mới 2045 Books của NXB Kim Đồng. Với thông điệp “Khai mở tư duy, hội nhập thế giới” – 2045 Books mang đến những cuốn sách giàu tri thức khoa học hiện đại, trang bị tư duy toàn diện cho thế hệ trẻ tự tin làm chủ tương lai.